Ενεργειακή αναβάθμιση → Αντλίες θερμότητας

Αντλίες Θερμότητας: Τύποι, Απόδοση και Ποια Ταιριάζει στο Σπίτι σου

Τι είναι μια αντλία θερμότητας

Μια αντλία θερμότητας καλύπτει τη θέρμανση, συχνά και την ψύξη, και σε αρκετές εγκαταστάσεις και το ζεστό νερό ενός σπιτιού. Δεν παράγει θερμότητα με καύση, όπως ένας λέβητας πετρελαίου ή αερίου. Τη μεταφέρει από το εξωτερικό περιβάλλον προς το εσωτερικό, χρησιμοποιώντας ηλεκτρική ενέργεια μόνο για να λειτουργήσει ο συμπιεστής και τα υπόλοιπα μέρη του κυκλώματος. Αυτό είναι το βασικό τεχνικό γεγονός που κάνει την αντλία θερμότητας ξεχωριστή περίπτωση μέσα στην ευρύτερη ενεργειακή αναβάθμιση σπιτιού, και ο λόγος που τη βάλαμε πρώτη στη σειρά.

Δεν είναι, όμως, μια συσκευή που διαλέγεις μόνο από τα τετραγωνικά. Η μόνωση, οι θερμικές απώλειες, τα υπάρχοντα σώματα και η θερμοκρασία λειτουργίας καθορίζουν αν η επένδυση θα αποδώσει πραγματικά, ή αν θα μείνει μια ακριβή συσκευή που δουλεύει χειρότερα απ’ όσο υποσχέθηκε το φυλλάδιο.

Τύποι αντλίας θερμότητας

Αέρα-νερού

Ο πιο συνηθισμένος τύπος για κατοικία στην Ελλάδα. Η εξωτερική μονάδα αντλεί θερμότητα από τον αέρα και τη μεταφέρει σε νερό, το οποίο κυκλοφορεί σε καλοριφέρ, fan coils ή ενδοδαπέδιο σύστημα. Μπορεί να είναι monoblock, με όλο το ψυκτικό κύκλωμα στην εξωτερική μονάδα, ή split, με ξεχωριστή εσωτερική μονάδα. Η επιλογή ανάμεσα στα δύο εξαρτάται από τον διαθέσιμο χώρο, την απόσταση των μονάδων και την προστασία από παγετό, και αναλύεται στον οδηγό εγκατάστασης αντλίας θερμότητας.

Αέρα-αέρα

Λειτουργεί σαν σύγχρονο, αναστρέψιμο κλιματιστικό. Χωρίς νερό, χωρίς σώματα, χωρίς δοχεία. Καλύπτει καλά μεμονωμένους χώρους ή διαμερίσματα με απλή διανομή θερμότητας, αλλά είναι δυσκολότερο να δώσει ομοιόμορφη θέρμανση σε πολύχωρο σπίτι χωρίς κεντρικό σύστημα διανομής. Πολλά σπίτια συνδυάζουν ήδη κλιματιστικά αυτού του τύπου, χωρίς να τα σκέφτονται καν ως «αντλία θερμότητας», αν και τεχνικά είναι.

Γεωθερμική

Αντλεί θερμότητα από το έδαφος αντί για τον αέρα, με πιο σταθερή απόδοση όλο τον χρόνο, αλλά με σημαντικά υψηλότερο αρχικό κόστος λόγω γεωτρήσεων ή οριζόντιου δικτύου σωλήνων. Σπάνια επιλογή σε ελληνική κατοικία σήμερα, κυρίως λόγω κόστους και χώρου, γι’ αυτό δεν είναι το κέντρο αυτού του οδηγού.

COP και SCOP: πώς μετριέται η απόδοση

Ο δείκτης COP δείχνει τη στιγμιαία σχέση ανάμεσα στη θερμότητα που αποδίδεται και στην ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνεται, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες δοκιμής. Για μια πιο ρεαλιστική εικόνα χρειάζεται να κοιτάξεις το SCOP, δηλαδή την εποχική απόδοση σε ολόκληρη την περίοδο θέρμανσης. Ένα SCOP 4 σημαίνει ότι, στις τυποποιημένες συνθήκες μέτρησης, το σύστημα αποδίδει εποχικά περίπου τέσσερις μονάδες θερμότητας για κάθε μονάδα ηλεκτρικής ενέργειας. Δεν σημαίνει ότι η αναλογία αυτή μένει ίδια κάθε ώρα, σε κάθε σπίτι.

Η εξωτερική θερμοκρασία, η θερμοκρασία του νερού στο κύκλωμα και ο τρόπος λειτουργίας αλλάζουν την πραγματική κατανάλωση. Όσο πιο χαμηλή χρειάζεται να είναι η θερμοκρασία προσαγωγής προς τα σώματα ή το ενδοδαπέδιο, τόσο ευκολότερη γίνεται η δουλειά της αντλίας, και τόσο πλησιάζει η πραγματική απόδοση το SCOP που αναγράφεται στο φυλλάδιο. Δεν αρκεί λοιπόν να δεις μια υψηλή ενεργειακή κλάση. Χρειάζεται να ελέγξεις σε ποια θερμοκρασία νερού και με ποιο σχεδιαστικό φορτίο έχει υπολογιστεί εκείνο το νούμερο.

Πόσο ταιριάζει στο ελληνικό κλίμα

Η Ελλάδα χωρίζεται σε τέσσερις κλιματικές ζώνες, από την πιο ήπια Α έως την πιο ψυχρή Δ, με βάση τον κανονισμό ενεργειακής απόδοσης κτιρίων. Η Αττική και ο Πειραιάς βρίσκονται σε σχετικά ήπια ζώνη, με ήπιους χειμώνες και λίγες ημέρες πολύ χαμηλής θερμοκρασίας. Ορεινές και βόρειες περιοχές, όπως τμήματα της Μακεδονίας ή της Δυτικής Ελλάδας σε υψόμετρο, ανήκουν σε πιο ψυχρές ζώνες, με περισσότερες και πιο απαιτητικές ημέρες χειμώνα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αντλία θερμότητας ταιριάζει μόνο στην Αττική. Τα σύγχρονα μοντέλα λειτουργούν κανονικά και σε αρκετά χαμηλές εξωτερικές θερμοκρασίες, με κάποια πτώση απόδοσης όσο κατεβαίνει το θερμόμετρο. Σημαίνει ότι η μελέτη πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πραγματική κλιματική ζώνη του σπιτιού, όχι μια γενική εικόνα «ελληνικό κλίμα». Δύο σπίτια στην ίδια πόλη, με διαφορετική έκθεση και μόνωση, μπορεί να έχουν τελείως διαφορετική ανάγκη.

Πότε αξίζει περισσότερο

Η αντλία θερμότητας έχει το ισχυρότερο πλεονέκτημα όταν συνδυάζεται με καλή ή μέτρια μόνωση, σύστημα διανομής χαμηλής θερμοκρασίας, όπως ενδοδαπέδιο ή fan coils, και αντικατάσταση ενός πιο ακριβού συστήματος θέρμανσης, όπως πετρέλαιο ή απευθείας ηλεκτρική θέρμανση. Σε αυτό το συνδυασμό, η απόσβεση μπορεί να είναι σχετικά γρήγορη, αν και πάντα χρειάζεται πραγματικό υπολογισμό, όχι γενική εκτίμηση. Αναλύουμε τους αριθμούς στον οδηγό κόστους αντλίας θερμότητας.

Σε σπίτι με μεγάλες θερμικές απώλειες, μικρά σώματα και ανάγκη για πολύ ζεστό νερό στο κύκλωμα, το όφελος συρρικνώνεται, χωρίς όμως να μηδενίζεται. Η απόφαση πρέπει να ξεκινά πάντα από το ίδιο το κτίριο, όχι από τη μάρκα ή το μοντέλο.

Κόστος και εγκατάσταση, με μια ματιά

Χωρίσαμε το υπόλοιπο του οδηγού σε δύο ξεχωριστά κομμάτια, γιατί απαντούν σε διαφορετικές ερωτήσεις. Ο οδηγός κόστους καλύπτει τιμή εξοπλισμού και εργασίας, κόστος λειτουργίας, απόσβεση, τρέχουσα κατάσταση επιδοτήσεων και τι να ζητήσεις μέσα σε μια προσφορά για να τη συγκρίνεις σωστά.

Ο οδηγός εγκατάστασης καλύπτει το τεχνικό κομμάτι: μελέτη θερμικών απωλειών, επιλογή σωστής ισχύος, monoblock ή split, συμβατότητα με τα υπάρχοντα καλοριφέρ, fan coils και ενδοδαπέδιο, ηλεκτρολογικά και υδραυλικά έργα. Αν ξεκινάς από το μηδέν, καλό είναι να διαβάσεις πρώτα την εγκατάσταση, γιατί εκεί καθορίζεται το μέγεθος και ο τύπος, και μετά το κόστος, που εξαρτάται ακριβώς από αυτές τις επιλογές.

Συχνές ερωτήσεις

Η αντλία θερμότητας είναι το πρώτο, αλλά όχι το μόνο κομμάτι μιας ενεργειακής αναβάθμισης. Δες και τον κεντρικό οδηγό ενεργειακής αναβάθμισης σπιτιού, με φωτοβολταϊκά και τρέχουσα κατάσταση επιδοτήσεων.